Վաշինգտոն, / Երևան – Հայկական Իրավական Կենտրոնը հանուն Արդարության և Մարդու Իրավունքների (ALC) ողջունում է Վագիֆ Խաչատրյանի, Վիգեն Էուլջեքյանի, Գևորգ Սուջյանի և Դավիթ Դավթյանի անվտանգ վերադարձը Հայաստան։ Նրանք այսօր տեղափոխվել են Ադրբեջանական կալանքից՝ տարիներ շարունակ ենթարկվելով ապօրինի, քաղաքական դրդապատճառներով և անմարդկային կալանքի։ Նրանց ազատ արձակումը թեթևություն է բերում ընտանիքների և համայնքների համար, սակայն դա չի ապահովում արդարություն և չի վերացնում Ադրբեջանի կողմից շարունակվող խախտումները։
Այս անձինք ապօրինաբար պահվել են Բաքվի բանտերում՝ այնպիսի պայմաններում, որոնք խախտել են միջազգային մարդասիրական և մարդու իրավունքների իրավունքի ամենահիմնական երաշխիքները։ Նրանց վերադարձը չի կարող քողարկել հիմնական ճշմարտությունը․ Ադրբեջանը զբաղվել է երկարատև պատանդառությամբ և հարկադրական կալանավորմամբ, և այսօրվա փոխանցումը չի վերացնում այդ հանցագործությունը, ինչպես նաև չի լուծում շարունակվող ծանր խախտումները։
«Նրանք երբեք չպետք է կալանավորվեին, և ընտրովի ազատ արձակումները արդարության փոխարինող չեն», — ասել է Հայկական Իրավական Կենտրոնի նախագահ Քեն Հաչիկյանը։ «Չնայած Եվրոպական խորհրդարանի, ԱՄՆ Կոնգրեսի և 2020 թվականի նոյեմբերի 9-ի համաձայնագրով հաստատված հստակ պարտավորություններին, Ադրբեջանը շարունակում է հայերին պահել որպես պատանդ՝ ճնշման լծակ։ Պահանջը պարզ է․ ազատ արձակել բոլոր ապօրինաբար պահվող անձանց, բացահայտել անհետ կորածների ճակատագիրը և դադարեցնել մարդկանց օգտագործումը որպես սակարկության միջոց»։
Կարևոր է, որ այսօրվա փոխանցումը տեղի է ունեցել զուգահեռաբար Հայաստանի կողմից երկու սիրիացի քաղաքացիների հանձնումին՝ որոնք կրում էին ցմահ ազատազրկում և փոխանցվել են սիրիական իշխանություններին Թուրքիայի միջոցով։ Այս հաջորդականությունը հստակ ցույց է տալիս, որ տեղի ունեցածը գերիների փոխանակում էր, այլ ոչ թե անպայմանական մարդասիրական քայլ։ Ադրբեջանի գործողությունները «վստահության ամրապնդում» ներկայացնելու ցանկացած փորձ իրականության խեղաթյուրում է և միջազգային իրավունքի կոպիտ վիրավորանք։
ԱՌՆՎԱԶՆ 19 ՀԱՅ ՇԱՐՈՒՆԱԿՈՒՄ Է ԱՊՕՐԻՆԱԲԱՐ ԲԱՆՏԱՐԿՎԱԾ ՄՆԱԼ ԲԱՔՎՈՒՄ
ALC-ն խորապես մտահոգված է ադրբեջանական կալանքում գտնվող հայերի նկատմամբ խոշտանգումների, դաժան ու նվաստացնող վերաբերմունքի և հիմնովին անարդար դատական գործընթացների վերաբերյալ հավաստի և լավ փաստագրված հաղորդումներով։ Human Rights Watch-ը և այլ միջազգային դիտորդներ փաստագրել են հայ ռազմագերիների նկատմամբ բռնությունները, իսկ արդար դատաքննության դիտորդները լուրջ մտահոգություններ են հայտնել փակ գործընթացների, քաղաքական միջամտության, հարկադրական խոստովանությունների և կանխորոշված վճիռների վերաբերյալ, որոնք ցուցադրական դատավարությունների, այլ ոչ թե արդարադատության հատկանիշներ են։
Այսօրվա զարգացումը փակման կետ չէ։ Չորս հայերի ազատ արձակումից հետո առնվազն ևս 19 անձ շարունակում է ապօրինաբար պահվել Բաքվում, այդ թվում՝ նախկին Արցախի Հանրապետության (Լեռնային Ղարաբաղ) ղեկավարները։ Նրանց շարունակվող կալանքը սակարկության առարկա կամ դիվանագիտական ծանոթագրություն չէ․ դա շարունակվող մարդու իրավունքների և մարդասիրական իրավունքի ճգնաժամ է, որը պահանջում է անհապաղ միջազգային արձագանք։
ALC-Ի ՊԱՀԱՆՋՆԵՐԸ
Հայկական Իրավական Կենտրոնը կոչ է անում անհապաղ և համակարգված միջազգային գործողությունների՝ ապահովելու համար․
1․ Ադրբեջանում պահվող բոլոր մնացած հայ կալանավորվածների անհապաղ և անպայմանական ազատ արձակումը՝ առանց փոխանակումների, քաղաքական զիջումների կամ ձգձգումների։
2․ Ճշմարտության բացահայտում և պատասխանատվություն բռնի անհետացածների և անհետ կորածների վերաբերյալ, ներառյալ կալանքի գրանցումների և վայրերի ամբողջական բացահայտումը և, անհրաժեշտության դեպքում, աճյունների վերադարձը։ Միջազգային մարդասիրական իրավունքը պարտադրում է անհետ կորածների հաշվառման պարտականություն և ճանաչում է ընտանիքների հիմնարար իրավունքը՝ իմանալու իրենց հարազատների ճակատագիրը։
3․ «Սաֆարովի նախադեպի» չկրկնություն։ Այսօր փոխանցված երկու սիրիացի քաղաքացիները հայկական դատարաններում դատապարտվել են վարձկանության և հարակից պատերազմական հանցագործությունների համար և կրում էին ցմահ ազատազրկում։ Նրանց փոխանցումը չպետք է հանգեցնի ներման, անպատժելիության կամ փառաբանման, ինչը կկրկներ Սաֆարովի գործը, որտեղ դատապարտված մարդասպանը ոչ թե պատասխանատվության ենթարկվեց, այլ հերոսացվեց։ Նման արդյունքը կխթանի հետագա բռնությունը, անարդարությունը և ատելությունը և պետք է բացարձակապես մերժվի բոլոր կողմերի և միջազգային հանրության կողմից։
Արդարությունը ընտրովի չէ, և խաղաղությունը չի կարող կառուցվել պատանդառության վրա
Մենք ուրախ ենք, որ չորս հայեր վերջապես ազատ են։ Սակայն մենք կտրականապես մերժում ենք նրանց վերադարձը որպես կալանավորող կողմի «բարի կամքի ժեստ» ներկայացնելու ցանկացած փորձ։ Նույնպես, հայկական իշխանությունները չպետք է թույլ տան, որ մարդկային կյանքերը՝ ռազմագերիները, կալանավորվածները, անհետ կորածներն ու բռնի անհետացածները, օգտագործվեն ներքաղաքական դիրքավորման կամ ընտրական հաղորդագրությունների համար։
Խաղաղությունը չի կարող կառուցվել պատանդառության վրա։
ԱՐԴԱՐՈՒԹՅՈՒՆԸ ՉԻ ԿԱՐՈՂ ԿԱՌՈՒՑՎԵԼ ԸՆՏՐՈՎԻ ԱԶԱՏ ԱՐՁԱԿՈՒՄՆԵՐԻ ՎՐԱ։
Մինչև Բաքվում ապօրինաբար պահվող յուրաքանչյուր հայ ազատ չարձակվի, մինչև յուրաքանչյուր անհետ կորածի ճակատագիրը լիովին չպարզաբանվի, և մինչև բռնի տեղահանված արցախահայերի վերադարձի իրավունքը չերաշխավորվի և չկիրառվի միջազգային իրավունքի համաձայն, այս ճգնաժամը մնում է չլուծված, և աշխարհը պարտավոր է այն դիտարկել հենց այդ կերպ։
Հայկական Իրավական Կենտրոնը հանուն Արդարության և Մարդու Իրավունքների իրավական և պաշտպանական կազմակերպություն է, որի նպատակն է պաշտպանել հայերի իրավունքները և ապահովել մարդու իրավունքների խախտումների համար պատասխանատվություն՝ ազգային և միջազգային իրավական մեխանիզմների միջոցով։
