Հանրաքվեի վախը և TRIPP նախաձեռնության ձախողումը
Քաղաքագետ Բենիամին Մաթևոսյանն Alpha News-ի եթերում «Վերնագիր» հեղինակային հաղորդման ընթացքում ներկայացրել է թեմայի շուրջ մասնագիտական վերլուծություն, որում մասնավորապես ասվում է.
«ԱՄՆ հետախուզության 2026 թվականի նոր զեկույցն, ըստ էության, խոստովանություն է այն մասին, որ Վաշինգտոնում խիստ նյարդայնացած են։ Մտահոգության գլխավոր առիթը Հայաստանում Սահմանադրության փոփոխության վերաբերյալ սպասվող հանրաքվեն է։ ԱՄՆ-ում բացահայտ ասում են, որ վստահ չեն դրա ելքի հարցում։ Ամերիկացիները հասկանում են՝ եթե Հայաստանի ժողովուրդը դեմ քվեարկի, ապա նրանց բոլոր ծրագրերն ու թուրքական նախաձեռնությունները տարածաշրջանում (ներառյալ TRIPP նախագիծը) ակնթարթորեն կփլուզվեն։
«ԱՄՆ հետախուզությունը չի հավատում Փաշինյանի հաղթանակին» վերնագիրն առավելագույնս ճշգրիտ արտացոլում է այն նյարդայնությունը, որը նկատվում է պաշտոնական ձևակերպումների տողատակերում։ Վաշինգտոնը, փաստացի, այլևս չի փորձում թաքցնել, որ Հարավային Կովկասում իր հիմնական աշխարհաքաղաքական նախագծի՝ TRIPP նախաձեռնության ապագան մազից է կախված, և այդ մազը հայ ընտրողի ձեռքում է, որի քվեարկության արդյունքն ամերիկացի վերլուծաբաններն անվանում են «ոչ երաշխավորված»։
Ամերիկացիների հիմնական տագնապը կենտրոնացած է Հայաստանի Սահմանադրությունը փոխելու Բաքվի պահանջի շուրջ։ Վաշինգտոնը գիտակցում է, որ այդ պահանջը Նիկոլ Փաշինյանին թակարդն է գցում. հանրաքվեի անցկացումը ներկայիս հասարակական անտարբերության կամ թաքնված բողոքի պայմաններում կարող է վերածվել քաղաքական ինքնասպանության։ Եթե Հայաստանի ժողովուրդը «ոչ» ասի սահմանադրական փոփոխություններին, դա ոչ միայն կխափանի խաղաղության պայմանագիրը, այլև ամբողջությամբ կզրոյացնի ԱՄՆ-ի և Թուրքիայի բազմամյա ջանքերը՝ տարածաշրջանն իրենց կարիքներին համապատասխան վերաձևափոխելու ուղղությամբ։ Հետախուզությունը փաստացի ախտորոշում է դնում. այլևս չկա վստահություն, որ Փաշինյանը կկարողանա «պարտադրել» ժողովրդի կամքը, ինչը նշանակում է, որ Ալիևին պետք է դրդել պայմանագրի անհապաղ ստորագրմանը, քանի դեռ Երևանում կա մեկը, ում հետ հնարավոր է պայմանավորվել։
Իրավիճակին առանձնահատուկ «պիկանտություն» է հաղորդում զեկույցի բացարձակ «ստերիլությունը» հումանիտար հարցերում։ 2026 թվականի փաստաթղթում, որը հավակնում է սպառնալիքների ամբողջական գնահատմանը, չկա ոչ մի հիշատակում Արցախի հայերի բռնի տեղահանման մասին, որը դարձել է տարածաշրջանի վերջին տասնամյակների խոշորագույն հումանիտար աղետը։ Ամերիկյան հետախուզությունն ամբողջությամբ անտեսում է ռազմագերիների հարցն ու փախստականների հիմնարար իրավունքները՝ կենտրոնանալով բացառապես «կայունության» վրա։ Սա ուղղակի հաստատումն է այն բանի, որ Սպիտակ տան համար խաղաղության որակն ու դրա արդարացիությունը ոչ մի նշանակություն չունեն։ Նպատակը ոչ թե ժողովուրդների միջև հաստատուն համաձայնության հասնելն է, այլ անխափան լոգիստիկ միջանցքի ստեղծումը, որտեղ մարդու իրավունքները լոկ անախորժ խոչընդոտ են բեռնափոխադրումների համար։
Ամերիկացի ռազմավարների համար Կովկասում խաղաղությունը չափվում է ոչ թե մարդկանց՝ իրենց տները վերադառնալով, այլ Ռուսաստանի և Չինաստանի համար կարևոր ենթակառուցվածքները վերահսկելու հնարավորությամբ, ինչպես նաև Իրանի մոտակայքում «սանիտարական գոտի» ստեղծելով, որն այսօր անվանվում է TRIPP։
Զեկույցում նշված հաջողությունները՝ տարանցման սահմանափակումների վերացումը և Հայաստան ադրբեջանական բենզինի մատակարարման մեկնարկը, ներկայացվում են որպես լիցքաթափման նշաններ, սակայն իրականում դրանք նման են նոր կախվածության ձևավորման և Փաշինյանին տրվող նախընտրական բոնուսների։ Վաշինգտոնը խրախուսում է Հայաստանի ինտեգրումը Բաքվի և Անկարայի տանդեմի կողմից վերահսկվող տնտեսական դաշտին՝ կարծելով, թե առևտրային օգուտները կստիպեն հասարակությանը մոռանալ ազգային շահերի մասին։ Սակայն հետախուզության խոստովանությունն այն մասին, որ հանրաքվեի ելքն անորոշ է, ապացուցում է՝ ԱՄՆ-ում հասկանում են, որ տնտեսական նվիրատվությունների միջոցով խաղաղության «գնումը» կարող է չաշխատել։
Շտապողականությունը, որով ամերիկացիները փորձում են ամրագրել պայմանավորվածությունները մինչև ընտրությունները, մատնում է նրանց գլխավոր վախը՝ վախն այն բանից, որ հայ հասարակությունը կընտրի սուբյեկտայնությունն՝ իրեն առաջարկված տարանցիկ հանգույցի դերի փոխարեն։
Մտածե՛ք այդ մասին…»։
