Մեր ներկայացրած օրենսդրական փոփոխությունները նպատակ ունեն կարգավորել ընտրությունների ժամանակ դիտորդական առաքելությունների հետ կապված հարցերը։ Այս մասին հունվարի 23-ին ՀՀ Ազգային ժողովի արտահերթ նիստում հայտնել է օրենսդրական նախաձեռնության համահեղինակ և իշխող «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցության պատգամավոր Արուսյակ Ջուլհակյանը՝ Ընտրական օրենսգրքում (Սահմանադրական օրենք) փոփոխություններ և լրացումներ կատարելու մասին օրինագծի քննարկման ժամանակ։
Ջուլհակյանից բացի, համահեղինակներ են նաև իշխող կուսակցության պատգամավորներ Վլադիմիր Վարդանյանը և Լիլիթ Մինասյանը։ Փաստաթուղթը նախատեսված է երկու ընթերցումների համար՝ արագացված կարգով։
Խորհրդարանի անդամի խոսքով՝ այս առաքելությունները մասնակցում են ընտրական գործընթացներին որպես հանրային վերահսկողության մարմիններ։ Նրանց հիմնական խնդիրն է ապահովել ընտրական գործընթացի անկախ, օբյեկտիվ և անաչառ գնահատականը՝ ընտրությունների օրինականությունն ու հավաստիությունն ապահովելու համար։ «Սակայն այս նպատակին հասնելը հնարավոր է միայն այն դեպքում, եթե դիտորդական առաքելությունները գործեն քաղաքականապես չեզոք և անաչառ»։ Վերոնշյալ նպատակին կարելի է հասնել միայն այն դեպքում, եթե դիտորդները պահպանեն քաղաքական չեզոքություն և զերծ մնան ցանկացած գործողություններից կամ հայտարարություններից, որոնք կարող են ընկալվել որպես որևէ քաղաքական ուժի կամ թեկնածուի աջակցություն կամ հակազդեցություն»,- ասել է պատգամավորը։
Դիտորդների քաղաքական չեզոքությունը, ինչպես նշել է Ջուլակյանը, ընտրությունների հավաստիության, թափանցիկության և օրինականության ապահովման հիմնարար պայման է: «ԵԱՀԿ/ԺՀՄԻԳ ուղեցույցների համաձայն՝ դիտորդական առաքելությունները պարտավոր են գործել անկախ և անաչառ, զերծ մնալ ընտրական գործընթացի ընթացքում քաղաքական գնահատականներ տալուց և չմիջամտել ընտրությունների կազմակերպմանը կամ քաղաքական մրցակցությանը»,- ընդգծել է պատգամավորը։
Սակայն, ինչպես նշել է պատգամավորը, Հայաստանի Հանրապետությունում ընտրական գործընթացի իրավական կարգավորումը թերի է: Այս գործընթացը, նշել է նա, հիմնված է ազատ, արդար, թափանցիկ և մրցակցային ընտրությունների սկզբունքների վրա: Դիտորդական առաքելությունները մասնակցում են դրան որպես անկախ և ոչ քաղաքական կազմակերպություններ: Նրանց նպատակն է հանրային վերահսկողություն իրականացնել ընտրական գործընթացի նկատմամբ:
«ՀՀ ընտրական օրենսգրքի 30-րդ հոդվածի համաձայն՝ դիտորդական առաքելության իրավունքը տրվում է միայն այն կազմակերպություններին, որոնք, ի թիվս այլ բաների, չեն աջակցում ընտրություններին մասնակցող թեկնածուներին կամ կուսակցություններին: ՀՀ ընտրական օրենսգրքի 32-րդ հոդվածի 2-րդ մասը սահմանում է, որ իր իրավունքներն իրականացնելիս դիտորդը պարտավոր է լինել անաչառ, չեզոք, հրապարակայնորեն չարտահայտել կողմնակալ դիրքորոշում և վերաբերմունք կառավարության կամ ընդդիմության, թեկնածուների կամ ընտրություններին մասնակցող կուսակցությունների հետ կապված որևէ հարցի նկատմամբ: Քաղաքական չեզոքության պարտավորությունն ուղղակիորեն բխում է դիտորդի այս իրավական կարգավիճակից: ՀՀ ընտրական օրենսգրքի 23-րդ հոդվածը արգելում է առաքելություն իրականացնելու համար հավատարմագրված կազմակերպություններին և դիտորդներին մասնակցել նախընտրական քարոզչությանը: Դիտորդի կողմից քաղաքական դիրքորոշման հրապարակային արտահայտումը կարող է համարվել թաքնված կամ անուղղակի քարոզչություն՝ հակասելով գործող ընտրական օրենսդրությանը: Միջազգային չափանիշների և ՀՀ օրենսդրության վերը նշված դրույթների վերլուծությունը ուղղակիորեն ցույց է տալիս, որ դիտորդական առաքելությունների քաղաքական չեզոքությունը իրավական պարտավորություն է: «Քաղաքական կողմնակալությունը անհամատեղելի է դիտորդի կարգավիճակի հետ, և չեզոքության խախտումը կարող է համարվել անուղղակի միջամտություն ընտրական գործընթացին»,- ընդգծված է փաստաթղթում։
Սակայն, ինչպես «հանկարծ հիշել են» իշխող կուսակցությունում համընդհանուր ընտրություններից անմիջապես առաջ, Հայաստանի օրենսդրությունը բավարար մեխանիզմներ չի սահմանում դիտորդական առաքելությունների կողմից քաղաքական չեզոքության պարտավորության պահպանման ապահովման համար: «Ներկայացված նախագիծը նպատակ ունի ապահովել այս օրենսդրական պահանջի պահպանումը՝ միջազգային չափանիշներին համապատասխան: Մասնավորապես, այն պարզաբանում է այն չափանիշները, որոնք պետք է բավարարի ՀՀ-ում գրանցված ոչ կառավարական կազմակերպությունը՝ ՀՀ-ում անցկացվող ընտրությունների ժամանակ դիտորդական առաքելություն իրականացնելու համար»,- նշել է Ջուլհակյանը։
Նախագիծը նաև ընդգծում է դիտորդական առաքելություններ իրականացնող ոչ կառավարական կազմակերպությունների և հիմնադրամների գործունեության թափանցիկության անհրաժեշտությունը, այդ թվում՝ ֆինանսական թափանցիկությունը։
«Ընտրությունների թափանցիկությունն ապահովելու ձգտող կազմակերպությունները նույնպես պետք է լինեն թափանցիկ և հաշվետու հանրության առջև»,- նշվել է նախագծում։
Այն նաև պարզաբանում է Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովին հավատարմագրման դիմում ներկայացնելու ընթացակարգը։
Փաստաթղթում տարբերակվում են ՀՀ քաղաքացի դիտորդների համար օրենքով սահմանված հավատարմագրման ժամկետները և ոչ քաղաքացի դիտորդներ, որոնք հավատարմագրված են ոչ կառավարական կազմակերպությունների կողմից (գրանցված ՀՀ-ում): Մասնավորապես, այն սահմանում է, որ ՀՀ քաղաքացի չհանդիսացող դիտորդների հավատարմագրման դիմումները կարող են ներկայացվել քվեարկության օրվա մեկնարկից ոչ ուշ, քան 15 օր առաջ: «Այս դրույթի անհրաժեշտությունը պայմանավորված է ազգային անվտանգության շահերով»,- բացատրել է պատգամավորը: Օրինագծում նաև պարզաբանվում են հավատարմագրման դիմումները մերժելու և չեղյալ համարելու հիմքերը:
«Հայաստան» ընդդիմադիր դաշինքի խորհրդարանական խմբակցության քարտուղար Արծվիկ Մինասյանը նշել է, որ ընդդիմությունը նախկինում առաջարկել էր Ընտրական օրենսգրքին անմիջականորեն վերաբերող քննարկումներ, սակայն իշխող «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցությունը հրաժարվել է՝ մտադիր լինելով ընդունել այս կարևորագույն փաստաթուղթը ընդամենը մեկ ժամվա ընթացքում:
«Մենք նման վարքագիծը համարում ենք անընդունելի: Առաջարկվող օրինագիծը ուղղված է իշխանությունների ցանկությանը՝ ամբողջությամբ վերահսկել ընտրական գործընթացը: Նրանք, ըստ էության, ցանկանում են օրինականացնել առաջիկա խորհրդարանական ընտրությունների կեղծումը»,- ասել է Մինասյանը՝ այդպիսով արտահայտելով «Հայաստան» ընդդիմադիր խմբակցության դիրքորոշումը:
Հարցեր է բարձրացրել նաև պատգամավոր Հովիկ Աղազարյանը, որը նախկինում եղել է ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի դաշնակիցը, որը նախկինում լքել էր իշխող կուսակցությունը վիճաբանության պատճառով։ Նա հատուկ հարցրել է. «Եթե չեմ սխալվում, պետք է լինի մեկ կոնկրետ կանոն։ Չպե՞տք է նման փոփոխություններ կատարվեն ընտրություններից մեկ տարի առաջ»։
Ջուլհակյանը պատասխանել է՝ վստահեցնելով, որ իրենց բոլոր գործողությունները օրինական են և համապատասխանում են գործող օրենսդրությանը և միջազգային նորմերին։
News.am
