Իսրայելի և ԱՄՆ-ի անդադար հարձակումների ներքո Իրանը հարձակվել է Պարսից ծոցում տեղակայված ամերիկյան օբյեկտների վրա, սակայն մինչ այժմ խնայել է Թուրքիային՝ մի քայլ, որը վերլուծաբաններն անվանում են «բարձրարժեք ռազմավարական արկածախնդրություն», որը կարող է աղետով ավարտվել։
Իրանը վաղուց զգուշացրել է, որ Վաշինգտոնի հարձակման դեպքում կհարվածի տարածաշրջանում տեղակայված ամերիկյան օբյեկտներին, որոնք, սկզբունքորեն, կներառեն նաև Թուրքիան՝ ՆԱՏՕ-ի անդամ, որտեղ ամերիկյան զորքերը տեղակայված են մի քանի բազաներում։
Շաբաթ առավոտյան հակամարտության սկսվելուց ի վեր Իրանը հրթիռներ և անօդաչու թռչող սարքեր է արձակել Մերձավոր Արևելքում՝ հարվածելով Իսրայելին, ինչպես նաև Իրաքին, Հորդանանին և Պարսից ծոցի բոլոր վեց պետություններին՝ նպատակ ունենալով հարվածել ԱՄՆ օբյեկտներին։
Սակայն Թուրքիան չի հարվածվել, չնայած իր տարածքում մի քանի բարձր զգայուն օբյեկտների առկայությանը, որտեղ ամերիկյան զորքերի անհայտ քանակ են տեղակայված։
Դրանցից մեկը Ինջիրլիքն է՝ Ադանա քաղաքի հարավային մասում տեղակայված ՆԱՏՕ-ի կարևոր ավիաբազան, որն ամերիկյան ուժերն օգտագործել են տասնամյակներ շարունակ։ Մեկ այլ բազա է Քյուրեջիքը՝ կենտրոնական Թուրքիայում տեղակայված բազա, որտեղ գործում է ՆԱՏՕ-ի վաղ նախազգուշացման համակարգ, և որը կարող է հայտնաբերել իրանական հրթիռների արձակումները։
Թեև Անկարան կտրականապես հերքում է, որ ռադարի տվյալները երբևէ օգտագործվել են Իսրայելին օգնելու համար, դրա առկայությունն ինքնին նյարդայնացնում է Թեհրանին։
«Անցյալում իրանցի պաշտոնյաները մատնանշել են Քյուրեջիքը՝ ռադարի տեղակայման վերաբերյալ դժգոհություն հայտնելիս։ Սակայն այս փուլում ՆԱՏՕ-ի անդամ երկրի՝ Թուրքիայի նման երկրի վրա հարձակումը Իրանի համար ավելի ռիսկային արկածախնդրություն կլինի»,- ասել է Վաշինգտոնում գտնվող Մերձավոր Արևելքի ինստիտուտի ներկայացուցիչ Գյոնուլ Թոլը։
Ռազմական բազաները մնում են խիստ զգայուն թեմա Թուրքիայի համար. շաբաթ օրը ոստիկանությունը ձերբակալել է երեք լրագրողի՝ «ազգային անվտանգության դեմ ուղղված հանցագործությունների» մեղադրանքով՝ իրանական հարվածների սկսվելուց կարճ ժամանակ անց Ինջիրլիքի տարածքում նկարահանումներ կատարելու համար։
Երկուշաբթի օրը Անկարան կտրականապես հերքել է անհիմն առցանց լուրերը, որ «Թուրքիայում տեղակայված ամերիկյան ռազմական բազայի վրա հարձակում է տեղի ունեցել», ընդգծելով, որ երկրում «օտարերկրյա» բազաներ չկան, և որ «մեր երկրի դեմ հարձակումներ չեն եղել»։
«ՉԱՓԱԶԱՆՑ ԲԱՐՁՐ ՌԻՍԿ»
Ի տարբերություն Պարսից ծոցի երկրների վրա հարվածների, Թուրքիայի վրա հարձակումը չի լինի ցածր ռիսկի «ցուցադրական գործողություն», այլ կլինի «ռազմավարական խաղադրույք՝ Իրանի համար բարձր գնով»,- ասել է Անկարայի համալսարանի Իրանի հարցերով փորձագետ Արիֆ Քեսքինը։
«Թուրքիայի դեմ ուղղակի ռազմական գործողությունները կարող են Անկարայի կողմից փոխադարձ արձագանք առաջացնել։ Դա կարող է հակամարտությունը դուրս մղել վերահսկողությունից»,- Ֆրանսպրես գործակալությանը ասել է նա։
ՆԱՏՕ-ի անդամ պետության վրա հարվածը կարող է նաև ակտիվացնել դաշինքի կոլեկտիվ պաշտպանության մեխանիզմները, որոնք «կտրուկ կբարձրացնեն նման քայլի ռազմավարական արժեքը»,- նշել է փորձագետը։
Անկարայում գտնվող Իրանական հետազոտությունների կենտրոնի (IRAM) տնօրեն Սերհան Աֆաջանը հավելել է, որ Իրանը, հավանաբար, որևէ պատասխան միջոց չի սպասում Պարսից ծոցի երկրներից, սակայն Թուրքիայի դեպքում իրավիճակը այլ կլինի։ «Իրանը ո՛չ ռազմավարական շահ ունի, ո՛չ էլ մտադրություն հարվածել Թուրքիայի տարածքին։ Նման քայլի ռիսկերը Թեհրանի համար չափազանց բարձր կլինեն՝ թե՛ քաղաքական, թե՛ ռազմական առումով»,- ասել է նա։
Ավելին, դա կարող է զրկել Իրանին բանակցությունների իր վերջին հնարավոր ուղիներից մեկից։ «Իրանը շարունակում է Թուրքիային դիտարկել որպես հնարավոր միջնորդ լարվածության թուլացման և դիվանագիտական կարգավորման համար։ Թուրքիայի վրա հարվածը կխաթարի այդ ուղին այն ժամանակ, երբ երկխոսությունը շարունակում է կարևոր լինել»,- նշել է նա։
ԿԱՐԵՎՈՐ ՀԱՐԵՎԱՆ
Թուրքիան ակտիվորեն օգտագործել է կուլիսային դիվանագիտական ալիքները՝ փորձելով կանխել ռազմական էսկալացիան, սակայն շաբաթ օրվանից ի վեր ձգտում է չեզոք դիրքորոշում պահպանել։
Նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանը շաբաթ օրը հայտարարեց, որ «խորապես մտահոգված է» հարվածներով՝ միաժամանակ դատապարտելով Իրանի պատասխան գործողությունները և խոստանալով ակտիվացնել դիվանագիտական ջանքերը՝ կողմերին բանակցային սեղանի շուրջ վերադարձնելու համար։
Ըստ Քեսքինի՝ Անկարան մնում է Թեհրանի համար «ծայրահեղ կարևոր դիվանագիտական գործոն», որը կարող է կարևոր դեր խաղալ ոչ պաշտոնական դիվանագիտության մեջ։
«Թուրքիայի վրա հարձակումը կնեղացնի Իրանի դիվանագիտական մանևրների տարածքը և կփակի ճգնաժամերի կառավարման ուղին, որը նրան կարող է անհրաժեշտ լինել հետագայում»։
Ավելին, դա կարող է Անկարային մղել «հակառակ ճամբար», ինչը, հաշվի առնելով նրա աշխարհագրական դիրքը, չափազանց անցանկալի կլինի Թեհրանի համար։ «Իրանի որոշումը՝ չհարվածել Թուրքիային, բարի կամքի դրսևորում չէ, այլ՝ բարդ, բազմաշերտ ռազմավարական հաշվարկի արդյունք»,- եզրափակել է փորձագետը։
