Նոյեմբերի 20-ին կարծես թե վաղուց ամեն ինչի սովոր հայ հասարակությանը բառացիորեն ցնցեց միակ կին քաղբանտարկյալ Լիդյա Մանթաշյանին ևս 3 ամսով կալանքի տակ թողնելու որոշումը: Արձագանքն այնքան մեծ էր, որ մեկ շաբաթ անց՝ նոյեմբերի 27-ին, նույն դատավորը հապճեպ չեղարկեց իր որոշումը, գրավի դիմաց ազատելով նրան կալանքից և փոխարինելով դա վարչական հսկողությամբ։
ԱՅՆ ՓԱՍՏԸ, ՈՐ ԽԱՓԱՆՄԱՆ ՄԻՋՈՑԸ ՓՈԽԵԼ ԵՎ ՀԵՆՑ ԴԱՏԱՐԱՆԻ ԴԱՀԼԻՃԻՑ ԼԻԴՅԱՅԻՆ ԱԶԱՏ ԱՐՁԱԿԵԼ իշխանությանը ստիպեց հանրային ճնշումը, որևէ կասկածից վեր է: Այդ մասին սոցցանցերում արդեն գրել են նրա փաստաբանն ու բազմաթիվ այլ օգտատերեր՝ շեշտելով, որ վճռի վերանայումը ոչ թե արդար դատարանի, այլ հանրության արձագանքի հետևանքն է:
«Պատահական չէ, որ մեղադրող կողմն իր խոսքում փորձեց հերքել, թե դա պայմանավորված չէ սոցցանցերում գրառումներով, ակցիաներով, այլ սահմանափակվում է իրավական հիմքերով»,- ասաց Տաթևիկ Սողոյանը՝ նշելով, որ իր պաշտպանյալի դեմ հարուցված գործն ի սկզբանե որևէ առնչություն չի ունեցել իրավագիտության հետ: Եվ այդուհանդերձ Բագրատ Սրբազանի թիմակիցը ստիպված եղավ 5 ամիս անցկացնել ճաղերի հետևում՝ «ահաբեկչության նախապատրաստման և իշխանազավթման փորձի» ի սկզբանե ծիծաղելի ու շինծու մեղադրանքով։
Լիդյա Մանթաշյանի կալանքի երկարաձգումը «Սրբազան պայքարի» մի շարք այլ կողմնակիցների խափանման միջոցը տնային կալանքով կամ վարչական հսկողությամբ փոխարինելու խորապատկերին իսկապես այն աստիճան անհեթեթ դիտվեց, որ հայ հասարակությունը, որը մեծամասամբ պարուրված է անտարբերության և պասիվ սպասումի սարդոստայնով, իրոք ըմբոստացավ։
Բազմաթիվ գրառումներ սոցցանցերում, ակտիվիստների բողոքներ, 44-օրյա պատերազմի հերոսի անժամկետ նստացույց Գլխավոր դատախազության շենքի մոտ, իրավաբանների և իրավապաշտպանների մասնագիտական գնահատականներ, մամուլի հրապարակումներ և արձագանք նույնիսկ արտասահմանից. այս ամենն այնքան վախեցրեց իշխանություններին, որ դատավորին հանձնարարվեց անհապաղ ազատ արձակել Բագրատ Սրբազանի հավատարիմ թիմակցին:
Լիդյան՝ պայծառ ժպիտով ու անկոտրում կամքով հմայիչ կինը, այն էլ այդպիսի հայտնի ազգանվան կրող, դարձել է պայքարի, թուրքամետ ռեժիմին դիմադրության և այն հույսի յուրօրինակ խորհրդանիշ, որ իշխանություններին չի հաջողվի իրականացնել իրենց հակահայկական ծրագրերը։ Միևնույն ժամանակ հասարակական արձագանքը ցույց տվեց, որ դավաճանների իշխանության չարիքից հնարավոր է ազատվել միայն կազմակերպված, համակարգված և համախմբված դիմադրության արդյունքում:
Նշենք մի քանի գործոններ, որոնք պայմանականորեն կարելի է անվանել «Լիդյա Մանթաշյանի դասեր»:
ՆԱԽ, ՆՈՒՅՆ ԴԱՏԱՎՈՐԻ ԿՈՂՄԻՑ ՄԵԿ ՇԱԲԱԹՎԱ ՏԱՐԲԵՐՈՒԹՅԱՄԲ ԿԱՅԱՑՎԱԾ ՃԻՇՏ ՀԱԿԱՌԱԿ ՎՃԻՌՆԵՐԸ ևս մեկ անգամ ապացուցեցին, որ դատական համակարգը մեկ մարդու ձեռքում է և ամեն ինչում ենթարկվում է նրա ցանկություններին ու շահերին: Փաշինյանական դատավորները անվերապահորեն ենթարկվում են ռեժիմի պարագլխին, ինչպեսև իրավապահ ողջ համակարգը, կուրորեն կատարելով նրա բոլոր պահանջները և իսպառ անտեսելով օրենքներն ու իրավական նորմերը։ Ընդ որում Մանթաշյանի կալանքի երկարաձգումը կրկին ընդգծեց պետական համակարգի խոր անմարդկայնացումն ու Նիկոլի օգտին աշխատող մարդկանց բարոյազրկությունը։
Երկրորդ, այդ վճիռը բացահայտեց «Սրբազան պայքարի» դեմ հարուցված քրեական գործի իրավաբանական բացարձակ սնանկությունը, որով բանտախուց են նետվել տասնյակ հայրենասերներ, որոնք «համարձակվել» են ոչ միայն իշխանությունների տեսակետից տարբերվող սեփական կարծիք ունենալ Հայաստանում և նրա շուրջ տեղի ունեցող գործընթացների վերաբերյալ, այլև բացահայտ հանդես գալ Նիկոլի ապազգային, կործանարար քաղաքականության դեմ։
18 «արդարների» գործը յուրօրինակ լակմուս դարձավ երկրում տիրող սանձարձակ բռնաճնշումների, իրավական և քաղաքական կամայականությունների համար, որոնց արդյունքում այսօր ճաղերի հետևում, վարչական հսկողության և տնային կալանքի տակ են «քաղբանտարկյալ» եզրույթի միջազգային չափանիշներին համապատասխանող 60-ից ավելի մարդիկ: Ակնհայտ է, որ պատշաճ դիմադրության չբախվելով՝ ռեժիմը շարունակելու է հնձել բոլորին, «մաքրելով» քաղաքական դաշտը 2026-ի ճակատագրական ընտրություններից առաջ։
Երրորդ, Լիդյայի ազատ արձակումը ցույց տվեց, որ Հայաստանում, գործունակ քաղաքական ընդդիմության սուր պակասի պայմաններում, ձևավորվում է նոր քաղաքացիական հասարակություն՝ ի դեմս իսկական, ոչ սորոսական իրավապաշտպանների, համարձակ պրոֆեսիոնալ լրագրողների, երիտասարդ իրավաբան-փաստաբանների մի ամբողջ համաստեղության, որոնք անձնվիրաբար կատարում են ահռելի ծավալի բարդ ու երբեմն ոչ այնքան նկատելի աշխատանք, և պարզապես ակտիվիստների, այն մարդկանց, ովքեր անտարբեր չեն երկրում և երկրի հետ կատարվող իրադարձությունների նկատմամբ։
Արևմտյան շռայլ գրանտներով տարիներ շարունակ սնված հասարակական կազմակերպությունները, որոնք նախկինում համարվում էին «քաղաքացիական հասարակություն», վերջին 5-7 տարիներին ցույց տվեցին իրենց ողջ ծախվածությունը, կեղծ ու պատվերակատար բնույթը։ Մերօրյա Հայաստանի իշխանություններն արագացված տեմպերով գնում են դեպի իսկական բռնապետություն, զանգվածաբար ոտնահարելով մարդու իրավունքներն ու ազատությունները, բայց դա տեղի է ունենում դրսից նետած ողորմությամբ սնվող «իրավապաշտպանների» լռության խորապատկերին։
ՓՈԽԱՐԵՆԸ ՄԵՆՔ ՏԵՍՆՈՒՄ ԵՆՔ ԻՍԿԱԿԱՆ ՔԱՂԱՔԱՑԻԱԿԱՆ ՀԱՍԱՐԱԿՈՒԹՅԱՆ ՁԵՎԱՎՈՐՄԱՆ ԻՆՔՆԱԲՈՒԽ ԳՈՐԾԸՆԹԱՑ. մարդկանց, որոնք պայքարի են ելնում բնավ ոչ դրամաշնորհների և վարձատրության դիմաց, ոչ ի նպաստ որևէ մեկի քաղաքական շահերի և չեն կատարում ոչ մի պատվեր։ Մարդիկ իրենց ձայնը բարձրացնում են այն պատճառով, որ հասկանում են իշխանությունների ուղեգծի ողջ կործանարարությունն ու աղետալիությունը։ Եվ հենց որ նրանց ձայնը բարձր է հնչում, իշխանությունները նահանջում են։ Լիդյա Մանթաշյանի դեպքը բնավ եզակի չէ այս շարքում։
«Տրամաբանական հարց է առաջանում. ինչպե՞ս անել, որ օկուպացիոն ռեժիմի ամեն խայտառակ քայլին լինի այսպիսի արձագանք, ինչպե՞ս անել, որ Հայաստանում իշխանությունը զավթած տարբեր տրամաչափի նիկոլները 100 անգամ մտածեն, հերթական ղալլաթն անելուց առաջ։ Պատասխանը հետևյալն է. դիմադրությունը պետք է լինի կազմակերպված, պլանավորված ու առանց սին հույսերի, թե «հրես, էսա հաղթելու ենք»։ Արդյունավետ դիմադրություն կազմակերպելը ծանր, երկար ու անշնորհակալ գործ է, բայց այլ ճանապարհ չկա»,- այդ առնչությամբ գրել է Կարեն Վրթանեսյանը:
Վերջապես, ևս մեկ տեսանկյուն. մեր աչքի առաջ ձևավորվում է հանրային նոր առաջնորդների մի ամբողջ շարք, որոնք վստահաբար կապահովեն հայաստանյան քաղաքական դաշտի արդյունավետ «ափդեյթ»-ը։ Սա առանձին խոսակցության թեմա է, իսկ հիմա ընդգծենք միայն մեկ բան. հանրային նոր առաջնորդներն ու իսկական քաղաքացիական հասարակության ներկայացուցիչները հաստատ չեն մեկնի Բաքու՝ բանակցելու հայատյացների ու Արցախի դահիճների հետ, որպեսզի իրենց հետ բերեն Ալիևի օգնականի «ուղերձը»։
