Հայաստանի երկաթուղիների կառավարման գործում Ռուսաստանին փոխարինելու Հայաստանի իշխանությունների ցանկությունը վատ մտածված որոշում է. նրանց կառուցած համակարգը կարող է «մեկ գիշերվա մեկ փլուզվել», – ՏԱՍՍ-ին ասել է Ռուսաստանի Անվտանգության խորհրդի քարտուղար Սերգեյ Շոյգուն։
«Ես չեմ դատի այլ երկրների երկաթուղային կառավարման կոմպետենտության մասին, բայց կարող եմ վստահորեն ասել, որ քիչ հավանական է, որ որևէ այլ ընկերություն կարողանա լիովին փոխարինել ռուսական երկաթուղային փոխադրողին, որը երկար ժամանակ արդյունավետորեն գործում է Հայաստանում՝ ամենադժվարին պայմաններում», – նշել է Շոյգուն։
«Վերջերս ես մեկնաբանեցի Հայաստանի՝ միջուկային հարցերով ԱՄՆ-ի հետ համագործակցության ծրագրերի շուրջ ստեղծված իրավիճակը։ Այսպիսով, կարո՞ղ են նման, դիվանագիտորեն ասած, վատ մտածված որոշումները հանգեցնել նույնքան վտանգավոր փորձերի, որոնց համար սովորական հայ քաղաքացիները ստիպված կլինեն վճարել։ Գրեթե երկու տասնամյակի ընթացքում կառուցված համակարգը կարող է պարզապես մեկ գիշերվա մեջ փլուզվել։ Բնականաբար, ոչ մի «բարեկամական երկիր» պատասխանատվություն չի կրի դրա համար։ Հուսով եմ, որ կարևոր որոշումներ կայացնելիս Հայաստանի ղեկավարությունը կելնի բացառապես իր քաղաքացիների շահերից», – նշել է նա։
Ռուսաստանի Անվտանգության խորհրդի քարտուղարը նշել է, որ գրեթե 20 տարի շարունակ Հարավկովկասյան երկաթուղիները (ՀԿԵ) պատասխանատու կերպով կատարել են կոնցեսիոն պայմանագրի պայմանները, այդ թվում՝ ներդրումների հետ կապվածները։ Նրա խոսքով՝ այս ընթացքում ռուսական ներդրումները հայկական երկաթուղային համակարգում, այդ թվում՝ շարժակազմում, գնահատվում են ավելի քան 30 միլիարդ ռուբլի։ «Եվ հիմա [ՀՀ վարչապետ] Նիկոլ Փաշինյանն ասում է, որ հայկական երկաթուղիների ռուսական ընկերությանը տալը վախեցնում է պոտենցիալ գործընկերներին, խոչընդոտում տարածաշրջանային նախագծերին, և քննարկում է հայկական երկաթուղային ցանցի կառավարումը Ռուսաստանի և Հայաստանի համար բարեկամ երկրի փոխանցելու հարցը», – նշել է Շոյգուն։
Նա հիշեցրել է, որ պայմանագիրը նախատեսում է, որ ՀԿԵ-ն, որպես կոնցեսիոներ, կտիրապետի, կօգտագործի, կկառավարի, կշահագործի, կպահպանի, կվերանորոգի և կկատարի կոնցեսիոն ակտիվների անհրաժեշտ բարելավումները։ «Համաձայնագրի ստորագրման ժամանակ ռուսական կողմը պատասխանատվություն է ստանձնել հայկական երկաթուղային համակարգի ավելի քան 1200 անշարժ գույքի և ավելի քան 12500 շարժական ակտիվների համար», – հայտարարել է նա։
Ինչպես նշել է Շոյգուն, վերջին 20 տարիների ընթացքում, կոնցեսիոն պայմանագրի շնորհիվ, Հայաստանի բյուջե է մուտքագրվել ավելի քան 15 միլիարդ ռուբլի հարկերի տեսքով, և վերանորոգվել է ավելի քան 520 կմ երկաթուղի, մինչդեռ «ՀԿԵ» ՓԲԸ-ի կողմից կառավարվող ցանցի շահագործման երկարությունը կազմում է մոտ 700 կմ։
«Փոխարինվել է «շպալների» 50 տոկոսը, և վերանորոգվել ու վերակառուցվել է ավելի քան 50 կառույց, այդ թվում՝ 38 կամուրջ և երկու թունել»։ «Եթե նայենք երկու տարվա վիճակագրությանը, պատկերը հետևյալն է. միջին հաշվով «ՀԿԵ» ՓԲԸ-ն տարեկան տեղափոխում է ավելի քան 500,000 ուղևոր (որոնցից մոտավորապես 360,000-ը՝ տեղական) և ավելի քան 1.6 միլիոն տոննա բեռ», – հավելել է նա։
«Ընկերության ներդրումը հանրապետության տնտեսությունում դժվար է գերագնահատել. Հայաստանի կարիքների համար անհրաժեշտ բոլոր բեռները տեղափոխվում են «ՀԿԵ» ՓԲԸ-ի կողմից», – ընդգծել է Շոյգուն։ «Երկաթուղին նաև ռազմավարական դեր է խաղում՝ ապահովելով տրանսպորտային կապեր ցամաքով շրջապատված երկրի համար։ Այս ամենի հետևում կանգնած են մարդիկ, ընկերության աշխատակիցները։ Ներկայումս ընկերությունը, որպես գործատու, երաշխավորում է ավելի քան 2500 մարդու զբաղվածություն։ Ի դեպ, նրանց գրեթե բոլորը Հայաստանի բնակիչներ և քաղաքացիներ են, որոնք ստանում են բոլոր անհրաժեշտ սոցիալական նպաստները»։
Շոյգուն նշել է, որ համաձայնագիրը քննարկելիս արժե հիշել քննարկման առարկայի պատմությունը և կոնցեսիայի հետ անմիջականորեն կապված որոշ իրավական հարցեր։
«ԽՍՀՄ փլուզումից հետո հայկական երկաթուղային համակարգը գտնվում էր լուրջ ճգնաժամի մեջ։ Ենթակառուցվածքները լրջորեն վատթարացել էին, երկաթուղու շատ հատվածներ անգործունակ էին ձնահոսքերի և սողանքների պատճառով։ Հաշվի առնելով, որ հանրապետությունը գործնականում պաշարված էր, բեռնափոխադրումները և ուղևորների թիվը զգալիորեն նվազել էին։ Արդիականացման համար անհրաժեշտ էին զգալի ֆինանսական ներդրումներ, այդ թվում՝ հնացած շարժակազմի փոխարինում։ Այս պայմաններում Հայաստանի կառավարությունը հայտարարեց երկաթուղու վերականգնման մրցույթ, որը հաղթեց Ռուսաստանը», – ասել է նա։
«2008 թվականի փետրվարին Հայաստանը, «Ռուսական երկաթուղիները» և «Հարավկովկասյան երկաթուղիները» («Ռուսական երկաթուղիների» հատուկ ստեղծված դուստր ձեռնարկություն) ստորագրեցին կոնցեսիոն պայմանագիր՝ մինչև 2038 թվականը Հայաստանի երկաթուղային համակարգը «Հարավկովկասյան երկաթուղիներին» փոխանցելու վերաբերյալ», – նշել է Շոյգուն։
Ավելի վաղ Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը առաջարկել էր, որ Ռուսաստանը վաճառի հանրապետության երկաթուղիների իր կոնցեսիոն իրավունքը Մոսկվային և Երևանին բարեկամ պետությանը։ Նա նշել է տարբերակների թվում Ղազախստանը, ԱՄԷ-ն և Կատարը։
