Հայաստանի աշխարհաքաղաքական շրջադարձը դեպի Թուրքիա մտնում է նոր փուլ
Քաղաքագետ Բենիամին Մաթևոսյանն Alpha News-ի եթերում «Վերնագիր» հեղինակային հաղորդման ընթացքում ներկայացրել է թեմայի շուրջ մասնագիտական վերլուծություն, որում մասնավորապես ասվում է.
«Նիկոլ Փաշինյանի քաղաքական ռազմավարությունը վերջին տարիների ընթացքում ցուցադրում է կայուն օրինաչափություն. ազգային շահերից ցանկացած համակարգային նահանջ կամ ռազմավարական կապերի խզում անփոփոխ կերպով հիմնավորվում է ինչ-որ «միջազգային հանրության կարծիքի» վկայակոչմամբ։ Այս ձեռագիրը դարձել է յուրօրինակ քաղաքական ալիբի, որը թույլ է տալիս վարչապետին հիմնարար կորուստների պատասխանատվությունը բարդել արտաքին ուժերի վրա, որոնք իբր Հայաստանին թելադրում են գոյատևման միակ հնարավոր կանոնները։
Այս մարտավարության ամենացայտուն և ողբերգական օրինակը դարձավ 2022 թվականի ապրիլին վարչապետի ծրագրային ելույթը խորհրդարանում։ Այն ժամանակ նա բացահայտ խոստովանեց. «Այսօր միջազգային հանրությունը մեզ ասում է՝ մի փոքր իջեցրեք Լեռնային Ղարաբաղի կարգավիճակի հարցում ձեր նշաձողը և միջազգային մեծ կոնսոլիդացիա կապահովեք Հայաստանի և Արցախի շուրջ»։ Հայ հասարակությանը ներշնչում էին, թե այս փոխզիջումը կդառնա անվտանգության բանալին, սակայն «նշաձողի իջեցման» և դրան հաջորդած խոստացված «կոնսոլիդացիայի» արդյունքը եղավ Արցախի ամբողջական կորուստը, էթնիկ զտումները և տարածաշրջանային կայունության բազմամյա ճարտարապետության փլուզումը։ Փոխանակ վերանայելու այս կործանարար մոտեցումը, մենք տեսնում ենք դրա մասշտաբավորումը պետական ինքնիշխանության այլ ոլորտների վրա։
2026 թվականի հունվարին Փաշինյանը նույն տրամաբանությունը կիրառեց ռազմատեխնիկական համագործակցության հարցում՝ պնդելով, թե հենց ՀԱՊԿ-ին անդամակցությունն է արգելափակել ազգային բանակի զարգացումը։ Նրա խոսքով՝ «գրեթե բոլոր միջազգային գործընկերները, որոնք պոտենցիալ կերպով կարող էին զենք և տեխնիկա վաճառել, քաղաքավարի հրաժարվում էին գործարքներից»՝ պատճառաբանելով, թե «ՀԱՊԿ անդամակցությունը խանգարում էր նրանց զենք վաճառել Հայաստանին», քանի որ արևմտյան տեխնոլոգիաների գաղտնի պարամետրերը իբր կարող էին հասանելի դառնալ Մոսկվային։ Այսպիսով, դաշնակցային պարտավորությունների ապամոնտաժումը կրկին ներկայացվեց ոչ թե որպես Երևանի քաղաքական ընտրություն, այլ որպես հարկադրված քայլ դեպի հիպոթետիկ մատակարարներին, որոնք մինչ օրս մնում են ավելի շուտ խոստում, քան իրականություն ռազմի դաշտում։
Այսօր նույն մանիպուլյատիվ սխեման ծավալվում է տրանսպորտային ենթակառուցվածքների շուրջ։ Հայաստանի Հանրային հեռուստաընկերությանը տված իր վերջին հարցազրույցում Փաշինյանը համառորեն առաջ էր մղում այն թեզը, թե երկիրը կորցնում է մրցակցային առավելություններն այն պատճառով, որ երկաթուղին գտնվում է ռուսական կողմի կառավարման ներքո (խոսքը «ՀԿԵ» ընկերության կողմից մինչև 2038 թվականը երկաթուղու կոնցեսիոն կառավարման մասին է)։ Նա պնդում է, որ միջազգային լարված իրավիճակում ներդրողները վախենում են միջոցներ ներդնել հայկական նախագծերում, քանի դեռ կառավարման ղեկին Ռուսաստանն է։
Միևնույն ժամանակ, Փաշինյանը կոչ է անում հարցը լուծել «բարեկամական տրամաբանությամբ»՝ միաժամանակ ակնարկելով պայմանագրերի վերանայման անխուսափելիությունը։ Որպես հաջողակ այլընտրանք նա ցուցադրաբար մատնանշում է ադրբեջանա-թուրքական Կարս-Դիլուջու նախագիծը, որը զարգանում է ռուսական ազդեցությունից դուրս։
Ակնհայտ է դառնում, որ լոգիստիկայով մտահոգված «միջազգային ներդրողների» քողի տակ թաքնված են նախևառաջ Անկարան և Բաքուն։ Թուրք-ադրբեջանական տանդեմի համար հայկական տնտեսությունը արժեք չի ներկայացնում. նրանց նպատակը ռուսական գործոնի ամբողջական զրոյացումն է, որը մնում է վերջին խոչընդոտը Հայաստանը կլանելու և այն թյուրքական աշխարհի տարանցիկ հավելվածի վերածելու ճանապարհին։ Փաշինյանը հանդես է գալիս որպես այս քաղաքականության հաղորդիչ՝ հակառակորդների պահանջները փաթեթավորելով «ժամանակակից տնտեսական միտումների» շղարշով։ Իրավիճակին առանձնահատուկ խորհրդանիշ է հաղորդում այն փաստը, որ այս թեզերը հնչեցին ԱՄՆ փոխնախագահ Ջեյ Դի Վենսի Հայաստան կատարած այցից անմիջապես հետո. սա հասարակության կողմից կարող է ընկալվել որպես ազդակ Վաշինգտոնի կողմից տվյալ կուրսին ուղղակի աջակցության մասին։
Իրավիճակն էլ ավելի տագնապալի է թվում Դոնալդ Թրամփի հատուկ ներկայացուցիչ Սթիվ Ուիթքոֆի բացահայտումների լույսի ներքո։ Ուիթքոֆն ուղղակիորեն հայտարարեց, որ ԱՄՆ վարչակազմը հայ-ադրբեջանական գործընթացի հարցերում հենվում է թուրքական հետախուզության (MiT) ղեկավարների՝ Հաքան Ֆիդանի և Իբրահիմ Քալընի խորհրդատվությունների վրա։
Սա նշանակում է, որ հաշտեցման և նոր երթուղիների «ճարտարապետներն» այն մարդիկ են, ում աշխատանքը թուրքական էքսպանսիայի առաջմղումն է։ Հենց MiT-ի կաբինետներում են ծնվում TRIPP-ի նման գաղափարները, որը հայտնի «Զանգեզուրի միջանցքի» ռեբրենդինգն է։
Այս քողարկումը ստեղծված է, որպեսզի Փաշինյանը կարողանա պահպանել դեմքը՝ արտատարածքային անցման թուրքական պահանջը ներկայացնելով որպես նորարարական ամերիկյան նախաձեռնություն։ Յուրաքանչյուր դիմում «գործընկերներին» դառնում է նոր կորստի նախանշան։ Եթե նախկինում գինը Արցախի տարածքն էր, ապա այսօր «մրցունակության» գինը դառնում է պետականությունը։ Վարչապետի ձգտումը «բարեկամական տրամաբանությամբ» քնեցնել դաշնակցի զգոնությունը միայն մոտեցնում է այն պահը, երբ Հայաստանը վերջնականապես կլուծարվի օտար գեոպոլիտիկ նախագծերում՝ սուբյեկտից վերածվելով ընդամենը 42 կիլոմետրանոց ճանապարհահատվածի, որի ճակատագիրը թուրքական հատուկ ծառայությունները հոգատարությամբ քննարկում են ամերիկացի դիվանագետների հետ։
Մտածե՛ք այդ մասին…»։
