TRIPP-ը որպես «Զանգեզուրի միջանցքի» «ֆասադ»
Քաղաքագետ Բենիամին Մաթևոսյանն Alpha News-ի եթերում «Վերնագիր» հեղինակային հաղորդման ընթացքում ներկայացրել է թեմայի շուրջ մասնագիտական վերլուծություն, որում մասնավորապես ասվում է.
«Թուրքական SETA (Քաղաքական, տնտեսական և սոցիալական հետազոտությունների հիմնադրամ) վերլուծական կենտրոնն իր «Security Radar 2026» ծրագրային զեկույցում փաստացի ներկայացրել է Հարավային Կովկասի վերակառուցման նախագիծը, որտեղ Հայաստանին վերապահված է պասիվ տարանցիկ օղակի դեր։ SETA-ն պարզապես հերթական «ուղեղային կենտրոնը» չէ, այլ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանի վարչակարգի կադրային հենասյունը։ Հենց այս կառույցից է դուրս եկել Թուրքիայի հետախուզության (MİT) ներկայիս ղեկավար Իբրահիմ Քալընը, և հենց այստեղ են ձևակերպվում այն գաղափարները, որոնք ամիսներ անց դառնում են Անկարայի պաշտոնական դոկտրինը։
2026 թվականի զեկույցի գլխավոր աշխարհաքաղաքական «հայտնագործությունը» դարձել է TRIPP (Trump Roadmap for International Peace and Prosperity) հայեցակարգը։ Սակայն այս «արտասահմանյան անվանման» հետևում, որն ուղղված է ԱՄՆ նոր վարչակազմին սիրաշահելուն և ՀՀ քաղաքացիներին մոլորեցնելուն, թաքնված է նույն «Զանգեզուրի միջանցքի» գաղափարը։ Աշխարհաքաղաքական ցուցափեղկի փոփոխությունը լոկ լեզվական քողարկման փորձ է։ «Security Radar 2026» զեկույցի տեքստում «Զանգեզուրի միջանցք» եզրույթը հիշատակվում է ավելի քան 10 անգամ, ինչը մատնում է Անկարայի իրական նպատակները՝ վերահսկողություն հաստատել Սյունիքի մարզով անցնող ռազմավարական երթուղու նկատմամբ՝ Կենտրոնական Ասիայի հետ կապ հաստատելու համար։
TRIPP հայեցակարգը ներկայացվում է որպես «միջազգային նախագիծ՝ կոնսորցիումի կառավարման ներքո», ինչը պետք է Հայաստանի ինքնիշխանության պահպանման պատրանք ստեղծի։ Իրականում լոգիստիկայի նկատմամբ վերահսկողության փոխանցումը արտաքին խաղացողներին, թեկուզ «միջազգային խաղաղության» սոուսով, նշանակում է Երևանի փաստացի իշխանության կորուստ սեփական տարածքի նկատմամբ։
Հատկանշական է, որ լոգիստիկ երթուղու ադրբեջանական հատվածում, որը պետք է միանա Հայաստանի տարածքով անցնող հատվածին, ոչ մի խոսք չկա որևէ միջազգային կոնսորցիումի կամ «back/front» office-ների մասին։ Սա գործընկերություն չէ, այլ արտատարածքային ռեժիմ ստեղծելու հարկադրանք՝ փաթեթավորված արևմտյան տերմինաբանությամբ՝ հանրային դիմադրության աստիճանը նվազեցնելու համար։ Թուրքիան այս միջանցքը դիտարկում է ոչ թե պարզապես ճանապարհ, այլ որպես «ռազմավարական օղակ, որը համաշխարհային անվտանգության ճարտարապետության հետ համաժամանակեցնում է Կենտրոնական Ասիայի շահերը», որտեղ Հայաստանը լոկ տարածք է, այլ ոչ թե որոշում կայացնող սուբյեկտ։
«Security Radar 2026» զեկույցի համատեքստում հատուկ ուշադրության է արժանի պաշտոնական Երևանի դիրքորոշումը։ Փորձագիտական հանրության մեջ ամրապնդվում է այն համոզմունքը, որ ՀՀ ԱԳՆ-ի կոշտ արձագանքի բացակայությունը «միջանցքների» մասին ձևակերպումներին «նուրբ մանևրելու» արդյունք չէ։ Խոսքը սպասվող ընտրությունների նախաշեմին քաղաքացիներից իրականությունը միտումնավոր թաքցնելու մասին է։ Իշխանությունը, գիտակցելով «միջանցքի» թեմայի տոքսիկ լինելը, նախընտրում է չմեկնաբանել թուրքական ռազմավարությունները՝ սոցիալական պայթյուն չհրահրելու համար։ Երկրին արդեն իսկ պարտադրված կամ ստանձնած պարտավորությունների մասին ազնիվ երկխոսության փոխարեն հանրությանը հրամցվում է «դինամիկ հավասարակշռության» օրակարգը և արևմտյան ֆինանսական օգնության հույսերը (օրինակ՝ ԵՄ 270 մլն եվրոյի փաթեթը)։
Կենտրոնի զեկույցը առիթ է տալիս ևս մեկ անգամ անդրադառնալու «Հայաստանի և Թուրքիայի հարաբերությունների կարգավորման» թեմային։ Անկարայի համար այս գործընթացը մնում է լոկ Ռուսաստանին դուրս մղելու և անվտանգության նախկին համակարգի վերջնական ապամոնտաժման գործիք։ SETA-ի զեկույցում ցինիկաբար արձանագրվում է «Հայաստանի հիասթափությունը Մոսկվայից», որը Թուրքիան մտադիր է վերածել իր աշխարհաքաղաքական շահույթի։ Ընդ որում, այս գործարքի հումանիտար գինը մնում է անփոփոխ՝ հրաժարում պատմական հիշողությունից։ Հայոց ցեղասպանությունը որակելով պարզապես «Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակաշրջանի իրադարձություններ»՝ SETA-ի գաղափարախոսները հասկացնում են, որ Երևանի համար «ապագայի աշխարհ» մուտքի տոմսը պետք է դառնա կամավոր քաղաքական ամնեզիան։
Մինչև 2026 թվականի վերջ Թուրքիան ծրագրում է Հարավային Կովկասը վերջնականապես վերածել տարանցիկ-էներգետիկ հաբի, որտեղ որպես «կայունության խարիսխ» հանդես է գալիս դաշինքը Ադրբեջանի հետ, իսկ Հայաստանը՝ որպես TRIPP նախագծի հարկադիր մասնակից։ Երևանի կողմից պաշտոնական մակարդակով այս ծրագրերի անտեսումը միայն հեշտացնում է Անկարայի գործը։ Քանի դեռ Հայաստանի իշխանությունը լռում է՝ ձգտելով պահպանել ընտրական վարկանիշը, թուրքական «ռադարները» դե-ֆակտո արդեն ֆիքսել են Սյունիքը որպես իրենց ուղղակի ազդեցության գոտի։ «Ինչ է թույլատրված սուլթանին» հարցը մնում է հռետորական, քանի դեռ հայ հասարակությանը պահում են անտեղյակության մեջ այն մասին, թե ինքնիշխանության որ մասն է արդեն զոհաբերվել թուրքական պրոտեկտորատի ներքո գտնվող առասպելական «բարգավաճմանը»։
Մտածե՛ք այդ մասին…»։
