Հնագետների և բնագետների միջազգային թիմը վերականգնել է Լեհաստանի հյուսիս-կենտրոնական հատվածում գտնվող նախապատմական համայնքների սննդակարգը՝ հետևելով, թե ինչպես են մարդիկ հարմարվել շրջակա միջավայրի փոփոխություններին և սոցիալական փոխակերպումներին գրեթե երեք հազար տարվա ընթացքում՝ նեոլիթից մինչև բրոնզի դար։
«Royal Society Open Science» ամսագրում հրապարակված հետազոտությունը հիմնված է 60 մարդու մնացորդների վերլուծության վրա, որոնք թվագրվում են մոտավորապես մ.թ.ա. 4100-ից մինչև 1230 թվականը։
Այս ժամանակահատվածը ներառում է Կենտրոնական Եվրոպայի պատմության հիմնական փուլերը, որոնց թվում՝ տափաստանային ծագում ունեցող խմբերի ժամանումը և կորեկի տարածումը։
Այս հասարակությունների վերաբերյալ հնագիտական ապացույցները չափազանց մասնատված են. թեթև շինություններն արագորեն քայքայվել են, շիրիմները պարունակել են քիչ գերեզմանային իրեր, իսկ հողերը վատ են պահպանել օրգանական մնացորդները։
Այս բացերը լրացնելու համար հետազոտողները ավանդական հնագիտությունն ու մարդաբանությունը համատեղել են ժամանակակից մեթոդների հետ՝ ռադիոածխածնային թվագրում, հին ԴՆԹ վերլուծություն և ոսկրային կոլագենում կայուն ածխածնի և ազոտի իզոտոպների չափում։
Այս միջդիսցիպլինար մոտեցումը թույլ տվեց ոչ միայն կատարելագործել թվագրումը, այլև վերականգնել սննդակարգի, տնտեսական գործունեության և նույնիսկ սոցիալական կառուցվածքի տարրերի առանձնահատկությունները։
Հատկապես բացահայտող տվյալները վերաբերում են լարային կերամիկայի մշակույթին, որը տարածաշրջանում ի հայտ է եկել մ.թ.ա. մոտ 2800 թվականին։ Հակառակ սպասումներին՝ այս մշակույթի առաջին ներկայացուցիչներն անասուն են արածեցրել ոչ թե բաց արոտավայրերում, այլ անտառապատ տարածքներում և խոնավ գետահովիտներում՝ ծայրամասային տարածքներում, հեռու տեղացի հողագործների բերրի հողերից։ Միայն դարեր անց նրանց սննդակարգը սկսեց նմանվել իրենց հարևանների սննդակարգին՝ հավանաբար արտացոլելով տնտեսական գործելակերպի ընդունումը։
Երկրորդ կարևոր հայտնագործությունը կորեկի անհավասար բաշխումն էր։ Չնայած Եվրասիայում կորեկն արագ դարձավ հիմնական սնունդ, մ.թ.ա. մոտ 1200 թվականին հյուսիս-կենտրոնական Լեհաստանում որոշ համայնքներ լայնորեն օգտագործել են կորեկ, մինչդեռ մյուսներն այն գրեթե չեն ներառել սննդակարգում։ Հատկանշական է, որ այս խմբերը տարբերվել են նաև իրենց թաղման սովորույթներով. մի մասը շարունակել է կոլեկտիվ դամբարանների պրակտիկան, մյուսները նախընտրել են երկարավուն փոսերում զույգերով թաղումները։ Այսպիսով, սննդակարգի տարբերություններն արտացոլել են ոչ միայն տնտեսական ռազմավարությունները, այլև խմբային ինքնությունը։
Իզոտոպային վերլուծությունը բացահայտեց նաև սոցիալական անհավասարության ի հայտ եկող նշաններ. որոշ մարդիկ, հատկապես վաղ բրոնզի դարաշրջանում, ավելի մեծ հասանելիություն են ունեցել կենդանական սպիտակուցին։
Այս տարբերությունները հազիվ նկատելի են համեստ թաղումնային ընծաներում, բայց ակնհայտ են դառնում կենսաքիմիական մակարդակում՝ ցույց տալով հեռավոր հասարակությունների զարգացման բարդությունն ու անկախությունը։
