Հայ-ավստրիական հնագետների խումբն ապրիլի 8-ից պեղումներ է սկսել Հայաստանի հյուիսում գտնվող Սուրբ Առաքելոց վանքում, հայտնել է Kathpress-ը:
Ըստ հրապարակման՝ Զալցբուրգում բնակվող հայագետ պրոֆեսոր Ժասմին Դում-Տրագուտի գլխավորած հայ-ավստրիական խումբն աշխատում է վանքի ճարտարապետական պատմության մեծ մասամբ անհայտ լինելը բացահայտելու ուղղությամբ: Չնայած եղանակային անբարենպաստ պայմաններին` տեղատարափ անձրև, սառցակալած ցուրտ և ցեխ, նախնական առաջընթացն արդեն իսկ գրանցվել է, լրատվականին հայտնել է Դում-Տրագուտը։
Վանքի մուտքի անմիջապես առջև ռազմավարական պեղումներ են տեղի ունենում՝ «շինարարությունը, շինարարական փուլերը և շինարարության ժամանակաշրջանը մինչև ամենափոքր մանրուքը վերծանելու համար»: Վանքի նախասրահի ներքին հարդարանքն արդեն մաքրվել է գրաֆիտիներից, և ցրված քարերը մանրակրկիտ տեսակավորվում են՝ ըստ իրենց շինարարական տարրերի և տապանաքարերի նշանակության: Բացահայտվել է նաև մի քանի այլ տարածք: Պեղումների խմբի կազմում են Զալցբուրգի հնագետ Ռոման Պլիետլը և Աճարկուտից հինգ գյուղացի աշխատող: Աշխատանքների առաջին փուլը նախատեսված է մինչև ապրիլի 23-ը։
Առաքելոց վանքը, որը կրոնական և աշխարհիկ հուշարձանների համալիր է, գտնվում է Աճարկուտ գյուղից երկու կիլոմետր արևմուտք՝ Կիրանց գետի վրա, և արժեքավոր տեղեկություններ է տրամադրում 13-րդ դարի մշակութային և տնտեսական կյանքի մասին։ Վանքն ամրացված է պարիսպներով և դիտաշտարակներով և, ի թիվս այլնի, առանձնանում է ճարտարապետական առումով ուշագրավ գլխավոր եկեղեցիով։ Բնակավայրի մնացորդների թվում են երկու եկեղեցի, քարավանատուն, ձիթհան և կամուրջ։ Առաքելոցը մի ժամանակ կենսունակ միջնադարյան առևտրային կենտրոն էր Հայկական մետաքսի ճանապարհին, սակայն 17-րդ դարից սկսած՝ մեծ մասամբ լքվել և անմարդաբնակ է մնացել։
Դում-Տրագուտը նպատակ ունի համապարփակ ուսումնասիրել վանքի, բնակավայրի և բոլոր 32 գրանցված մշակութային հուշարձանի պատմությունը և ճարտարապետական զարգացումը՝ լրացված դրանց պաշտպանության և պահպանման համար անհրաժեշտ կայունացման միջոցառումներով։ Հայագետի խոսքով՝ այս միջոցառումները ներառում են վանքի եկեղեցու որմնանկարի ուսումնասիրությունն ու վերականգնումը, ինչպես նաև բնակավայրերի շենքերի և հինգ այլ եկեղեցիների պահպանման աշխատանքները: Այս ամենը պետք է իրականացվի Ադրբեջանի սահմանին մոտ գտնվելու պատճառով անապահով գյուղերի տեղական բնակչության հետ սերտ համագործակցությամբ։
Պեղումների վայրը գտնվում է հայ-ադրբեջանական սահմանի աշխարհաքաղաքական առումով զգայուն շրջանում: Հետևաբար, Դում-Տրագուտի ծրագրերը ներառում են նաև մշակութային ժառանգության արահետի ստեղծում: Նրա նպատակն է «խաղաղության խթանումը, տեղական կարողությունների ամրապնդումը, կրթության բարելավումը և կայուն, ցածր ազդեցության զբոսաշրջության խթանումը, որը ներառում է բնական և մշակութային ժառանգության պահպանում»:
Ապրիլի 17-ին Իջևանի տարածաշրջանային համալսարանում կկայանա սիմպոզիում, որտեղ տեղի բնակիչները, կառավարության, եկեղեցու, հուշարձանների պահպանության գրասենյակների և այլ հաստատությունների ղեկավարները կտեղեկացվեն նախագծի մասին:
Armenia Today
